Geruş Sinagogu
Arap Şükrü Sokağı’nda,İspanya’dan kovulan ve Bursa’ya yerleşen Museviler için İbranice kovulmuş anlamına gelen ‘Geruş Sinagogu 16. yy.’da Sultan II. Selim tarafından yaptırılmıştır.
Dikdörtgen planlı, kesme taştan inşa edilen sinagog, halen ibadete açıktır.
Mayor Sinagogu
İl merkezi, Sakarya Caddesi’nde, 15. yy’ da ülkeye göçen Seferad Yahudileri tarafından taş ve tuğla malzemeyle inşa edilen dörtgen planlı yapının kalemişi süslemeleri görmeye değer niteliktedir.
Sinagog, yine tersine göçten dolayı Yahudilerin sayıları azaldığı için 1975 yılından sonra kullanılmamaktadır.
Zamanla yıpranan bina 2004 yılında restore edilerek kültür merkezi olarak hizmet vermeye başlamıştır.
Kentteki diğer önemli sinagoglar, Etz Ahayım- Hayat Ağacı ve Mayor sinagoglarıdır.
Kilise-Manastır
Fransız Kilisesi
Bursa’nın bilinen semtlerinden Hocaalizade’de yer alan 19. yy. yapısı ilk olarak Santa Maria Kilisesi olarak hizmete açılmıştır.
Mimari ve süsleme olarak kentteki diğer kiliselerden farklı olarak Barok tarzda inşa edilmiştir. Kilisede dispanser, yetimhane ve hasta bakım yeri de bulunmaktaydı.
1970 yılında ibadete açılan, çeşitli dönemlerde onarımlar geçiren kilisenin ahşap çatısı kiremit örtü ile değiştirilmiştir.
Kilise, 2004 yılında restore edilerek kültür merkezine dönüştürülmüştür.
Panagia Pontobasilissa (Kemerli)Kilisesi
Duvarlarına ilk kez resim yapılan bina 13. yy. sonlarında yapılmıştır. Sütunlarının İskenderiye’den getirildiği düşünülen kilise, el yazması eserlere göre (Hz. Meryem) Panagia Pantobasillissa’ya (Hz. Meryem) adanmıştır.
Doğu-batı yönünde Yunan haç planlı kilisenin duvarlarındaki kat kat resimler, 14. yy. ilk tabaka freskleriyle ikinci tabakası oldukça ilgi çekicidir.
Halen kullanılmasa da kilisenin duvarları ve kubbesi sağlamdır.
Böcek Ayazma Kilisesi
İznik’te Yakup Çelebi Sokağı’ndaki Böcek Ayazma Kilisesi, kubbe ile örtülüdür. Yapının 11 basamaklı merdivenle inilen Baptisterium’u bulunmaktadır.
Yapımında moloz taş, tuğla ve kireç kumu kullanılan kilise oldukça harap olsa da sarnıcından çıkan kitabelerde Yunanca “Hıristiyan İmparator Yüce Kral Michael Kulesi” veİbranice“Her bedene iyi olanı verir. Çünkü, onun lütfu edebidir.” yazmaktadır.
Mudanya- Tirilye Hagios Ioannes Rum Kilisesi (Yuannes Kilisesi) (Dündar Evi )
Mudanya-Trilye’de bulunan üç katlı 19.yy. kilise mimarisine göre inşa edilen Hagios Ioannes Rum Kilisesi’nin bir kısmı Rumlar bölgeyi terk edince konut olarak kullanılmaya başlamıştır.
Kemerli taş kapıyla girilen kilisenin Bizans usulü süslemeleri dikkat çekmektedir.
Bu kiliseden ayrı bölgede Zeytinbağı’nda yedi kilise, üç manastır ve üç de ayazma (kutsal kaynak) bulunmaktaydı. Ancak kiliselerden üç tanesi ve üç manastırdan da sadece Aya Yani Manastırı günümüze ulaşabilmiştir.
Kiliselerden biri restore edilip Zeytinbağı Belediye Binası olarak kullanılmaktadır.
Tirilye dışında da üç manastırdan biri Eşkel Köyü yolu üzerindeki Hagios Sergios Manastırı’nın 8. yy’a ait olduğu, bugüne sadece 200’er kiloluk iki görkemli giriş kapısı kalan bir manastırdır.
Bir diğer manastır kalıntısı ise kasabaya 5 km uzaklıkta, 709 yılında kurulan ve 1922 yılına kadar kullanılan Ayani Çiftliği olarak da bilinen Hagios Ioannes Theologos (Pelekete) Aya Yani Manastırı’dır.
Üçüncü manastır kalıntısı da Aya Sotiri denilen alandaki Batheos Rhyakos Soteros Manastırı’dır. Büyük bölümü yıkılan manastırın bazı binaları barınak olarak kullanılmaktadır.
Gemlik- Balıkpazarı (Yeni ) (Paragia- Pazariotissa Kilisesi) Cami
İlçe merkezinde ilk önce Paragia-Pazariotissa Kilisesi olarak yaptırılan bina mübadele sonrası tek şerefeli minare eklenerek ve çeşitli değişiklikler yapılarak camiye çevrilmiştir.
Doğu- batı yönünde, dikdörtgen planlı, kapalı Yunan haç şemalı, 240 m2 alana sahip yapının üzerini bir büyük dört yarım kubbe örtmektedir.
Mudanya –Kumyaka ( Başmelekler- Hagios Taxiarchoi) Kilisesi
Mudanya’da, Bizans İmparatoru IV. Konstantinos Porphyrogenetos döneminde yaptırılan kare planlı kilisenin üzeri kubbe örtülü ve yanlarında da beşik tonozlu dört haç kolunu bulunmaktadır. Taş ve tuğla malzemeyle yapılan kilisenin çatısı tuğla ile örtülüdür.
Ayrıca
8. yy. IV. Konstantinos Porphyrogenetos zamanında, Piskopos Hyakinthos tarafından yaptırılan Meryem Ana’ya ait -Koimesis, Kimisis- ölüm sahnelerinin olduğu, freskler ve taban mozaikleriyle dikkat çeken zamanla depremlerle yıpranıp yıkılanKoimesis Kilisesi, 13. yy. Bizans İmparatoru, II. Theodoros Laskaris tarafından St. Tryphonos adına yaptırılan büyük kubbeli, taban mozaikleri ile öne çıkan Aziz Tryphonos Kilisesi, 4.ve 5.yy. haç planlı, duvarları beş sıra tuğla ile işlenmiş Karacabey- Helena Konstantinos Kilisesi,Mudanya -Hagios Tryphonos Kilisesi, Ayatrifon Kilisesi, Fransız Kilisesi ve Kumyaka Kilisesi bölgenin en önemli kiliseleridir.
Karacabey- Çamlıca Köyü, Karakoca Köyü, Harmanlı Köyü ve Eski Karaağaç Köyü kiliseleri, Demirtaş -Çatalağıl, Michael Taxiarches ve Koimesis Tes Theotokos kiliseleri, resimler -Fransız Kilisesi, Ermeni Kilisesi, Gölyazı – H.Konstantinos ve H. Georgios kiliseleri, Dereköy Kilisesi Kurşunlu- Hagios Taxiarchoi ve Theotokos Manastır kiliseleri, Çalı -Theodoros Kilisesi, Büyükorhan- Derecik Bazilikası, Aydınpınar -H. Apostoloi Kilisesi ile Hyakinthos Manastırının bir bölümü, 6. yy. üstü kubbe ile örtülü Böcek Ayazmasıkentin Hıristiyanlık dönemine ait önemli dini yapılarıdır.