Niğde’ye 14 km uzaklıktaki Bor ilçesi , ilk çağlardan beri Kemerhisar ve Bahçeli gibi bölgenin en eski ve önemli yerleşim yerlerindendir.
Hititler zamanında Tunaviuva olarak anılan Bor, MÖ 4. yy. Dana adıyla anıldığına dair belgeler mevcuttur.
Friglerin ardından Pers, Makedon ve Roma yönetimine giren Bor ve çevresi, 707 yılında Araplar tarafından ele geçirilse de kısa bir süre sonra yeniden Roma İmparatorluğu tarafından alınmıştır. Daha sonra 395 Doğu Roma- Bizans, 13.yy. Selçuklu, Harzemi, Eratnaoğulları, Karamanoğulları ve 1470 yılında Osmanlı dönemlerinde de önemli bir yerleşim yeri olmuştur.
Bor- Kemerhisar- Tyana’da bulunan antik dünyanın en uzun ve en iyi korunan 1,5 km uzunluğundaki su kemerleriyle bölgedeki hala gözde tarihi yerlerden biridir.
Bor- Köşkhöyük
MÖ 6000 yılına ait bir önemli bir yerleşim yeri Köşkhöyük’te neolitik ve kalkolitik dönem izleri görülmektedir.
80 m çapında ve 15 m yüksekliğindeki Köşkhöyük’te yapılan kazılarda 4 kültür tabakasında çeşitli tarihi yapı ve yapıtlar- obsidyen aletler- hançer, bıçak, delici, kesici aletler, ok ve mızrak ucu gibi aletler, silahlar vb.- takılar, süs eşyaları- mermer bilezikler, çeşitli renkte taşlardan boncuklar- kilden tanrı-tanrıça heykelleri -bulunmuştur.
Bunun yanında tek ya da çok renkli geometrik şekilli, hayvan figürlü -inek, boğa, eşek, keçi, koç, kaplumbağa, antilop, kuş vb.- buluntularından bölgede yaşayan hayvanlar da öğrenilmektedir.
Seramikler, kare planlı, taş temelli, kerpiç duvarlı evler , tandır, ocak, taş ve pişmiş toprak kaplar, erzak odaları, keçi, ceylan ve geyik vb. hayvan boynuzları da son derece önemli buluntulardır. Ayrıca ilk defa kille sıvalı 4 kafatası vb. bölge, ülke ve kentin tarihinin yanında sosyo- kültürel yaşam biçimleri hakkında da çok önemli bilgiler vermektedir.
Köşkhöyük’teki araştırmalardan bölgede en son dönem yaşam izlerinin Roma dönemine ait olduğu saptanmıştır.
Yakınındaki havuz da bölgenin sulak olduğunu ve tarım yapıldığını göstermektedir.
Bor- Bahçeli- Kemerhisar- Tyana Ören Yeri Ve Su Kemerleri
İlk buluntuların MÖ 600 bin yıl öncesine, ilk yerleşimin MÖ 10 binli yıllara gittiği saptanan İç Anadolu kavşak kentlerinden Niğde gibi ilçeleri de her ne amaçla- göç, savaş, dini, ticari vb.- olursa olsun ülkenin hatta kıtaların dört bir yanından gelenlerin ana istasyonlardandır.
Başlıca büyük uluslar; MÖ 1800’den başlayarak bin yıl Hititlerin egemenliğindeki kent ve çevresi MÖ 710 Asurlularla tanışıp aradından Frig, Yunan-Makedon MÖ 17 Roma, MS 395 Doğu Roma-Bizans, 1071 Türkler, 1308 Selçuklu, 1470 Osmanlı ve nihayetinde Cumhuriyet yönetimine girmiştir.
Dolayısıyla tüm bu ulusların ayak izleri bölge ve kentte görülmektedir.
Yapılan binalar yıkılsa, değiştirilse veya dönüştürülse de izlerini silmek mümkün olmamıştır.
Bölgede yaşayan en zengin ve en son uluslardan Romalıların izlerini halen tüm ülkede olduğu gibi Niğde ve çevresinde de görmek mümkündür.
Tyana Ören Yeri’nin büyük bir kısmı kasabanın yerleşim yerinin altında kalmıştır. I.II. ve III. derece arkeolojik sit alanı olarak koruma altına alınan Hitit Kralı Warpalawa’nın MÖ 738–MÖ 715 hüküm sürdüğü, Geç Hititlerin başkenti Tuwanuwa, MÖ 30- MS 395 Roma’nın Tyana’sı, su kemerlerinden dolayı Kemerhisar adını alan kasabada yapılan arkeolojik araştırmalarla antik kentin sarayları, tapınakları, konutları, su kanalları, su kemerleri vb. ile büyük bir kent olduğu saptanmış ve kazılarda ele geçen buluntular müzede sergilenmektedir.
Özellikle (MS 198-211 -213) Caracalla’nın Roma kolonisi yaptığı Tyana ve çevresinde imar faaliyetleri iyice artmıştır.
Roma havuzu denilen antik havuzu canlandırmak amacıyla 2. yy. ve 3. yy.’da Roma’nın beş büyük imparatorundan ikisi Traianus ve Hadrianus tarafından yaptırılan Tyana su kemerleri Niğde’nin 20 km güneyi Bor – Bahçeli- Kemerhisar’da yer almaktadır. Kemerlerin 6 m yükseklikte yaklaşık 4300 m uzunlukta olduğu bilinmektedir. Roma mimarisinin görkemini yansıtan su kemerleri Bahçeli Kasabası’ndaki Köşk Pınarı suyunu Tyana’ya taşıyarak 30 bin kişinin su ihtiyacını karşılamıştır.
İki kez Güney Kapadokya Krallığı’nın başkentliğini yapan Tyana, en parlak günlerini Roma döneminde yaşamış ve bu döneme ait su kemerleri matematik, fizik kurallarına uygun yapılmışsa da büyük traverten bloklar arasındaki ince taş işçilik de görülmeye değer niteliktedir.
Su kemerlerinden günümüze sadece 1500 m kısmı kalmıştır.
Tyana Su Kemerleri, 1995 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından sit alanı olarak ilan edilmiş ve koruma altına alınmıştır.
Kemerhisar- Tyana Roma Havuzu
Bahçeli Kasabası’na 3 km uzaklıkta yer alan havuz, Roma imparatorları ( MS 2. ve 3. yy.)Trojan ve Hadrian zamanında kentin su ihtiyacına karşılamak için yapılmıştır.
Kaynak suyunun üstünde 23 m x65m x22,5 m nerdeyse olimpik ölçülerdeki dikdörtgen planlı havuz, düzgün kesme taş bloklarla inşa edilmiştir.
Havuzun altında kaynayan su kemerlerle Tyana (Kemerhisar) Kenti’ne ulaştırılıyordu. Araklıklarla onarım gören havuzun boyutlarında önemli değişiklikler olmamıştır.
Hala su toplama rezervuarına sahip havuz ve çevresinde yapılan kazılarda bulunan Caracalla ( MS. 198-211 ) dönemi sikkeleri müzede sergilenmektedir.