Claudiapolis
Mersin’in batısında yer alan tarihi kentte Karamanoğulları döneminden kalan iki türbe, Lalaağa Cami ve Kızıl Minare, Selçuklu Nuri Sofi Türbesi dikkat çeken yapılardır.
Ayrıca kentin 35 km uzaklığındaki Corapissus Antik Kenti içinde desenli mozaikleriyle dikkat çeken Bizans dönemi Dağ Pazarı Kilisesi, heroon (kahramanlık anıt mezarları) ve sarnıçlar kentte görülmesi gereken önemli yerlerden bazılarıdır.
Mersin/Gülek İskender Yazıtı
Gülek- Çukurbağ Köyü, Sarışıh Kervansarayı yakınında yer alan kaya, halk arasında İskender Yazıtı olarak adlandırılmaktadır. Yazıtın kaya kütlesine oyularak Latince harflerle yazılan kitabesinden İmparator Augustus’a (Caracalla) ait olduğu anlaşılmaktadır.
Yazıtta “İmparator Caesar Marcus Aurelius Antoninus sadık, mutlu, yenilmez Augustus- Caracalla bu yolu dağları delerek yaptırdı” yazmaktadır.
Altta yer alan iki satırlık Yunanca yazıtta ise Kapadokya Bölgesi ile Kilikya Bölgesi’nin sınırını belirten “Kilikia’nın Sınırı” yazısı bulunmaktadır.
Ayrıca yazıttan 217 yılında Gülek Boğazı’ndan geçen Via Tauri (Toros Yolu) İmparator Caracalla’nın buradaki geçidi genişlettirdiği öğrenilmektedir.
Bölgede İmparator adına bazıları halen Adana Müzesi’nde olan çok sayıda Miltaşı da bulunmaktadır.
Bunların yanında İbrahim Paşa Tabyaları, Kızıl Tabya (Büyük veya Fenerli Tabya)Yer Tabyaları, Armutlu Tabya ve Ak Tabya (Beyaz veya Küçük Tabya) bölgenin tarihsel, askeri ve ticari önemini anlatmaktadır.
Bozyazı-Softa Kalesi
Bozyazı’ya 10 km uzaklıkta, Fidik Tepe’de, korsanlara ait olduğu düşünülen kale, Roma ile Bizans döneminde çeşitli defalar onarılmıştır.
Daha sonra Türkler tarafından da kullanılan kalenin su sarnıçları, hamam ve saray kalıntıları, mezarları, iyi korunmuş antik Arsione Kenti’ne kadar uzanan surları dikkat çekmektedir.
Kaledeki cami ise Karamanoğulları ya da Selçuklu döneminde eklendiği düşünülmektedir.
Mut/Alahan Manastırı
Mut’a 20 km uzaklıkta, denizden 1300 m yükseklikteki Geçimli Köyü- Göksu Vadisi’nde dik bir tepede kayalara oyarak kurulan manastırın dönemin koşulları gereği, Hıristiyanlığın ilk yayılma döneminde Anadolu’nun çoğunluk nüfusu paganlardan korunmak amacıyla yapıldığı düşünülmektedir.
İlk Hıristiyanlar, Kapadokya ve Likonya (Konya) başta olmak üzere genellikle güvenli yerlere özellikle kayalara oyularak yapılan kilise, şapel ve manastır mağaralarda gizlenerek yeni dinlerini yaymaya çalışmışlardır.
Başta Hıristiyanlığın daimi din olmasında önemli rolleri olan Tarsuslu St. Paul ile St. Barnabas dinsel yolculukları sırasında bu mağaralarda konaklamışlardır. Mağaralar, inananların güvenliği için yol boylarına sığınaklar şeklinde düzenlenmiştir. Zamanla mağaraların dışına 3 nefli ve narteksli bazilika yapılmıştır. Alahan Manastırı da St. Barnabas’ın 440- 442 yılları arasında Konya- Kapadokya ve Antalya- Antakya’ya yaptığı yolculuk sırasında kullanılan yapılardan biridir.
Ayasofya mimarisi özelliklerini taşıyan ancak kayalara oyularak yapılan Alahan Manastırı, batı- doğu kiliseleri mimari özelliğine göre yapılmıştır. Yapının sütun başlıkları oldukça dikkat çekicidir. Manastır, 5.ve 6. yy.’da birini Rahip Tarasis tarafından yaptırılan mezarlar ve keşiş odalarıyla birlikte oldukça büyük yapılar topluluğudur.
Yapının genelinde kullanılan malzeme, mimari, tekniği, süslü desenleri ve dini figürleri son derece etkileyicidir. Geniş avlulu kilisenin 11 km kemerli ve sütunlu galerileri, dini törenlerin yapıldığı dehlizleri, vaftizhanesi, görkemli mezarları, taş oymacılığı korint sütun başlıkları, üç nefli nişleri, kapının atkı ve yan dikmelerindeki kabartma süsleri, St. Paul ile St. Pierre figürleri, çelenk taşıyan altışar kanatlı Cebrail, Mikail’in simgesel yaratıkları ezişi, kükreyen aslan, kartal ve öküz sembolleri, İncil tasvirleri, üzüm salkımları, asma yaprakları ve balık motifleri ile gösterişili bir yapıdır. Ayrıca kazılarda 4.5. ve 6. yy.’a ait sikkeler de bulunmuştur.